موہن سنگھ

موہن سنگھ پنجابی ساہت دے اکّ پرتبھاشیل کوی، سمپادک اتے انووادک سن۔ اہناں دا جنم 20 اکتوبر 1905 نوں پوٹھوہار دے پنڈ دھمیال، زلا راولپنڈی (ہن پاکستان) وکھے س. جودھ سنگھ اتے ماتا بھاگونتی دے گھر ہویا۔ اہناں نے دھمیال توں پرائمری سکھیا اتے راولپنڈی توں دسویں دی پریکھیا پاس کیتی۔ بائد وچّ، اہناں نے فارسی بھاشا وچّ ایم.ئے. دی ڈگری ہاسل کرکے اکادمک جیون وچّ پرویش کیتا۔
پرو. موہن سنگھ دا ساہتک سفر 1933 وچّ امرتسر دے خالسا کالج وچّ فارسی، اردو اتے پنجابی دے ادھیاپک وجوں شرو ہویا۔1940 وچّ اہ لاہور دے سکھّ نیشنل کالج وچّ لیکچرار بنے، پر جلدی ہی اہناں نے اکادمک نوکری چھڈّ کے 1946 وچّ 'ہندستان پبلشرز لمٹڈ' نامک پرکاشن سنستھا دی ستھاپنا کیتی، جس نے پنجابی ساہت دے پرکاشن دے میار نوں اچا چکیا۔ اس دوران، 1934 وچّ اہناں نے 'پنج دریا' میگزین دی ستھاپنا کیتی، جو 1939 توں 1947 تکّ لاہور اتے بائد وچّ امرتسر، لدھیانا تے جالندھر توں پرکاشت ہندا رہا۔ اس پترکا نے پنجابی ساہتک پترکاری وچّ آدھنک اتے پرگتیوادی وچاردھاراواں نوں پرپھلت کرن وچّ مہتوپورن یوگدان پایا۔
پرو. موہن سنگھ دی ساہتک سرجنا وچّ کوتا دا پرمکھّ ستھان ہے، جس وچّ اہناں نے پرگتیواد اتے رومانسواد دے سمیل نال آدھنک پنجابی کوتا دی نینہ رکھی۔ اہناں دیاں پرسدھّ رچناواں وچّ 'ساوے پتر'، 'کسمبھڑے'، 'ادھواٹے'، 'کچّ-سچّ'، 'وڈا ویلا'، 'جندرے'، 'جے میر'، 'بوہے'، 'چار ہنجھو'، 'آوازاں'، 'ننکائن' اتے 'نکی-نکی واسنا' شامل ہن۔ 'ساوے پتر' نوں پنجابی ساہت وچّ اتئنت لوکپریتا ہاسل ہوئی، جس دیاں کوتاواں وچّ پنجابی سبھیاچار، پرکرتی اتے منکھی بھاوناواں دا سمیل ملدا ہے۔ اہناں دی کوتا وچّ پرتیکاں، النکاراں اتے شنگار رس دی پرچرتا ہے۔ اہناں دی کوتا نے نا سرف روائتی سٹیجی کوتا دے جمود نوں توڑیا، سگوں سمکالی جیون دے ویگ اتے سنگھرشاں نوں وی ابھوئکت کیتا۔
اہناں نے انوواد دے کھیتر وچّ وی مہتوپورن یوگدان پایا، جس وچّ پریمچند دے ناول 'نرملا' اتے 'گودان'، شولوکھوو دا 'دھرتی پاسا پرتیا'، جواہر لال نہرو دیاں 'پتا ولوں دھی نوں چٹھیاں' اتے سوپھوکلیز دے یونانی ناٹک 'راجا ایڈیپس'، لائیٹ آف ایشیاں نوں ایشیا دا چانن، سترنگی پینگھ آدِ دا پنجابی انوواد شامل ہن۔
پرو. موہن سنگھ نوں پنجابی ساہت دے یگّ-کوی وجوں جانیا جاندا ہے، جنھاں نے نا سرف پنجابی کوتا نوں آدھنکتا دی راہ 'تے توریا، سگوں اس نوں سماجک اتے راجنیتک سنگھرشاں نال جوڑیا۔ اہناں دیاں رچناواں وچّ پنجابی سبھیاچار دی سمرتھا، لوک-جیون دی سہجتا اتے منکھی انبھواں دی گہرائی سمائی ہوئی ہے۔ اہناں نوں ساہت اکادمی پرسکار اتے سوویئتلینڈ نہرو پرسکار دے نال سنمانت کیتا گیا۔
3 مئی 1978 وچ آپنے یکّ دے اس سرمور کوی دی موت ہو گئی۔ اہناں دی یاد وچ لدھیانے ہر سال موہن سنگھ یادگاری میلا کروایا جاندا ہے۔