Giyani Ditt Singh

ਸੰਤ ਦਿੱਤਾ ਰਾਮ ਉਰਫ਼ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1850 ਈ: ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਸੰਤ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਨੰਦਪੁਰ ਕਲੌੜ ਵਿਚ ਹੋਇਆ । ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਗਏ । ਗੁਲਾਬਦਾਸੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹਿਣ ਕਾਰਣ ਉਹ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਬਣੇ । ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :

ਜਨਮ ਲਿਆ ਮੈਂ ਸੰਤ ਘਰ, ਜੋ ਕਰਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ।
ਜਿਸ ਤੇ ਬਾਲਕ ਉਮਰ ਮਹਿ, ਮੈਂ ਭੀ ਹਰੇ ਕਲੇਸ਼ ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ਼ਿੱਸੇ ਸ਼ੀਰੀਂ ਫ਼ਰਹਾਦ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਲਾਬ ਦਾਸ ਵਿਚ (ਸੰਤ ਦਿੱਤਾ ਰਾਮ) ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸੰਤ ਗੁਲਾਬ ਦਾਸ ਦੇ ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨ ਸੰਤ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਥਵਾ ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਹਿਕਮਤ ਸਿਖਾਉਣ ਪਰ ਰਹੇ ।”

ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤਕ਼ਰੀਬਨ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ | ਉਹ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ । ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਰੂ ਘਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੜੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ| 6 ਸਤੰਬਰ1901 ਵਿਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।  ਆਪਣੇ ਇਕੋ ਇਕ ਕ਼ਿੱਸੇ ਸ਼ੀਰੀਂ ਫ਼ਰਹਾਦ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :

ਸਭ ਚੁੰਗ ਲੀਤੇ ਆਸ਼ਕ਼ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ,
ਕੋਈ ਕਾਮਲ ਸਿਦਕ਼ ਸਦਾਨ ਮੀਆਂ ।
ਹਿੱਸੇ ਅਸਾਂ ਦੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਇਹ ਕ਼ਿੱਸਾ,
ਸਭਨਾਂ ਛੱਡਿਆ ਜੇ ਪੁਣ ਛਾਣ ਮੀਆਂ